Parkinson to jedna z najcięższych chorób wieku starczego, ale zdarza się, że jej pierwsze objawy pojawiają się jeszcze przed 40. rokiem życia. Dlaczego czas w przypadku tej choroby ma znaczenie i co jest ważne w leczeniu Parkinsona?
Rozmawiamy z Ewą Borowską – Sądowicz, neurologiem z Zespołu Przychodni Specjalistycznych w Tarnowie.
Parkinson to częsta diagnoza?
Niestety tak. Jest to druga co do częstotliwości, po Alzheimerze choroba zwyrodnieniowa układu nerwowego. Szacuje się, że na świecie z powodu Parkinsona cierpi ponad 6 mln ludzi, a prognozy mówią, że za 20 lat tych przypadków będzie dwa razy więcej. W Polsce, według danych szacunkowych, na Parkinsona choruje od 70 do 140 tys. osób, a rocznie mamy około 8 tys. nowych zachorowań.
Kogo najczęściej dotyka ta choroba?
Choroba Parkinsona najczęściej dotyka osób pomiędzy 50. a 60. rokiem życia. Uważa się, że średni wiek zachorowania to jest 58 lat. Natomiast zdarzają się postacie wcześniejsze, jest tzw. młodzieńczy Parkinson, który dotyka osób przed 40. rokiem życia, czasami nawet po 20. roku życia.
Co wiemy o przyczynach Parkinsona?
My wiemy co się dzieje w mózgu, ale ciągle nie wiemy dlaczego. W zdecydowanej większości przypadków to jest choroba idiopatyczna, czyli taka w której przyczyn w zasadzie nie znamy. Mówi się o predyspozycjach genetycznych (5-10% chorych). Ostatnio pojawiły się też teorie, że choroba nie zaczyna się w mózgu, a w przewodzie pokarmowym. Specjaliści zauważyli, że pacjenci z Parkinsonem mają zmienioną florę bakteryjną. I znaleziono w jelitach komórki oblepione patologicznym białkiem, które jest także w mózgu chorych na Parkinsona.
Skąd białko z jelit znajduje się w mózgu?
Nasz przewód pokarmowy jest unerwiony przez taki długi nerw, który ma swoje jądro w pniu mózgu i ten nerw unerwia cały przewód pokarmowy. Z jakiegoś, nieznanego nam jeszcze powodu, te białka przedostają się drogą tego nerwu błędnego do śródmózgowia i tam powodują zmiany.
Dlaczego zmienia się nam flora bakteryjna w jelitach?
Jemy różne rzeczy, różne konserwanty, czasami są to leki, które mogą zmieniać tę naszą florę bakteryjną w jelitach. Naukowcy już rozważają przeszczepianie osobom z Parkinsonem flory bakteryjnej od zdrowego człowieka. To jednak na razie odległa przyszłość.
Na czym dokładnie polega choroba Parkinsona?
Choroba Parkinsona polega na tym, że w pewnych strukturach mózgu dochodzi do zwyrodnienia i obumierania komórek nerwowych. W prawidłowych warunkach nasze neurony wydzielają dopaminę, przekaźnik chemiczny odpowiedzialny za transmisję sygnałów pomiędzy istotą czarną, a ciałem prążkowanym w kresomózgowiu. Impulsy nerwowe przekazywane z istoty czarnej są odpowiedzialne za zależną od naszej woli pracę mięśni i koordynację ruchową. Kiedy dojdzie do obumarcia 50-60% komórek pojawiają się kliniczne objawy choroby Parkinsona.
Jakie objawy mogą świadczyć o chorobie Parkinsona?
Wiele osób z pewnością dobrze kojarzy tę chorobę przez postać św. Jana Pawła II, któremu towarzyszyliśmy przez wiele, wiele lat w tej chorobie aż do samego końca. Ta choroba najczęściej kojarzona jest z drżeniem rąk, ale to tylko jeden z jej objawów. Osoba z Parkinsonem ma charakterystyczny wygląd. Jest to sylwetka pochylona, głowa i ramiona do przodu, chód drobnymi krokami, z pocieraniem stopami o podłoże. Są też trudności z precyzyjnym wykonywaniem czynności – zapinanie guzików, zasuwanie zamka, pisanie. Są też zaburzenia równowagi. Są upadki. Zmienia się twarz i głos pacjenta – jest monotonny, ściszony, niewyraźny. Występuje ślinienie, spadki ciśnienia, nietrzymanie moczu, zaparcia. Są zaburzenia węchu, smaku, a nawet depresja.
Parkinsona nie można wyleczyć?
Niestety nie ma leku przeciwko chorobie Parkinsona, niemniej stosowane środki farmakologiczne i leczenie chirurgiczne mogą złagodzić przebieg choroby i opóźnić jej przebieg. Dlatego ważne jest, że jak tylko zaważymy u siebie albo u swoich bliskich niepokojące objawy powinniśmy skontaktować się z lekarzem, ponieważ zachodzące zmiany w mózgu są nieodwracalne.
Czas ma znaczenie?
Im wcześniej rozpoczniemy podawanie leków i rehabilitację stan pacjenta jest znacznie lepszy. Choroba Parkinsona ma charakter postępujący. Pierwszy okres choroby z uwagi na bardzo dobrą odpowiedź na leczenie lekami dopaminergicznymi nazywany jest niekiedy „miodowym miesiącem” i trwa około 5 lat. Postępujący ubytek komórek nerwowych i rozszerzanie się uszkodzeń na kolejne obszary mózgu, powodują pojawienie się okresu zaawansowanego.
Rehabilitacja jest ważna w przypadku choroby Parkinsona?
Rehabilitacja ma ogromne znaczenie w przypadku tej choroby. W ogóle leczenie powinno być kompleksowe. Chory, oprócz neurologa, ewentualnie neurochirurga powinien być objęty opieką psychiatry, logopedy, fizjoterapeuty i dietetyka.
Musimy pamiętać, że pacjenci nie umierają z powodu choroby Parkinsona a powikłań, dlatego w im lepszej kondycji będzie pacjent, im lepiej będzie się rehabilitował, im lepiej będzie się odżywiał, to jego stan jak najdłużej będzie zadowalający.
Wracając do samej rehabilitacji, w tym pierwszym etapie choroby kiedy jeszcze nie ma zaburzeń ruchowych ta rehabilitacja to jest takie działanie rekreacyjne. Wtedy zaleca się pacjentowi np. chodzenie z kijkami nordic walking, gdzie angażujemy wszystkie mięśnie ciała. Bardzo polecany jest taniec, szczególnie tango argentyńskie, które angażuje dużo mięśni. Natomiast w późniejszym etapie kiedy pacjent ma problemy z poruszaniem się, ćwiczymy naukę chodzenia, wstawania, obracania się, uczymy takiego pacjenta utrzymywać równowagę czy pokonywać przeszkody. Pamiętajmy, żeby z mieszkania chorej osoby usunąć wszelkie bariery architektoniczne. Nie może być żadnych progów, o które taka osoba może się potknąć, dywaników, na których może się poślizgnąć. Taka osoba musi mieć odpowiednie obuwie, które dobrze trzyma się na stopie i wysokie, sztywne łóżko, bo z niskiej wersalki, gdzie kolana są wyżej niż biodra takiemu choremu ciężko wstać.
